SỰ TÍCH HỌ KÊ 

     Sự tích Họ Kê

Ngày xửa ngày xưa, tại một bản làng nọ, sau một chuyến đi săn, dân bản bắt được rất nhiều thú rừng. Trong số đó có một con sóc khá to, với chiếc đuôi đỏ rực, bộ lông óng ánh còn rực rỡ hơn cả ánh mặt trời buổi trưa.

Buổi tối hôm ấy, bên bếp lửa bập bùng, các thợ săn mang những con thú săn được chia cho mọi người rồi cùng nhau nướng ăn. Bản làng vui như ngày hội. Những ché rượu cần được chuyền tay từ người lớn đến người nhỏ. Mùi thịt nướng thơm lừng lan tỏa khắp không gian. Trai gái quây quần, chuyện trò râm ran. Càng về khuya, khi men rượu đã ngấm, những câu chuyện xưa cũ lại được kể với giọng điệu say mê, đậm đà hơn bao giờ hết.

Giữa lúc ấy, có người đề nghị phải nướng con sóc đỏ ngay trong đêm. Một người nhanh nhẹn đứng dậy, tìm một ống nứa già, to vừa đủ để nhét con sóc vào. Mọi người tạm ngưng câu chuyện, hồi hộp chờ đợi, dõi theo ống nứa dần chuyển từ màu xanh sang vàng, rồi xám đen vì khói lửa.

“Được rồi!” – một người đàn ông hô lớn, nhấc ống nứa ra khỏi bếp và bổ đôi. Thế nhưng, con sóc vẫn nằm nguyên vẹn bên trong, hình dáng không hề thay đổi. Bộ lông của nó thậm chí còn đỏ rực hơn, chiếc mũi vẫn ươn ướt, những móng chân trắng hồng, chiếc đuôi xòe ra như một đóa hoa rừng.

“Con sóc chưa chín!” – chủ làng ngạc nhiên thốt lên.

Một người khác vội đi lấy ống nứa mới. Lần này, chính tay chủ làng nhét con sóc vào ống nứa rồi đặt vào lửa. Mọi người lại kiên nhẫn chờ đợi. Nhưng thật kỳ lạ, dù nướng thêm lần nữa, con sóc vẫn không hề chín. Họ liền ném nó vào đống lửa lớn, chất thêm củi để lửa cháy mạnh hơn. Thế nhưng, điều kỳ lạ vẫn xảy ra: con sóc vẫn nguyên vẹn, những sợi lông đỏ tươi không hề bị cháy xém.

Chứng kiến cảnh tượng ấy, dân bản ai nấy đều kinh hãi. Họ tin rằng con sóc không phải là con vật bình thường mà là một linh vật thiêng liêng. Mọi người liền quỳ xuống xung quanh, thành kính cầu khấn.

Từ đó, dân bản tôn con sóc là thần linh, không ai dám săn bắt hay ăn thịt sóc nữa. Họ quyết định lấy “Kê” – tên gọi của con sóc – làm họ của mình, để ghi nhớ sự kiện kỳ lạ và thể hiện lòng tôn kính đối với linh vật thiêng.

   ( Theo cuốn sách truyện kể về các dòng họ Tà Ôi, tác giả Trần Nguyễn Khánh Phong và theo lời kể của ông Lê Thanh Năm. )