Nàng Aoongaên bất hạnh 

Ngày xưa ở làng kia có đôi vợ chồng về già mới sinh được một người con gái. Họ gọi con là oongaên.Aoongaên càng lớn càng xinh đẹp. Nàng đi đến đâu chìm ngừng hót, thú ngừng kiếm mồi, con trai phát rầy buông rìu, con gái tria lúa dừng tay. Trai tráng khắp làng trên làng dưới ai cũng ao ước lấy được Aoongaên làm vợ.

Aoongaên đã lớn rồi. Tay nàng đã thèm cầm cái chày cái hái. Một hôm Aoongaên bảo cha:

- Cha ơi, cha hãy làm cho con cái cối tốt, cái chày tốt để con giã gạo.

Hôm sau người cha Aoongaên lên rừng chặt một khúc gỗ tốt, một khúc gỗ quý về làm cối, làm chày cho nàng. Có cối, có chày, ngày ngày Aoongaên đem lúa ra đâm. Tiếng nàng đâm lúa vọng qua trăm con sông, ngàn con suối.

Ở một bản xa có chàng trai tài, chàng trai giỏi tên là Dưngavưi. Dưngavưi nghe tiếng đâm lúa của Aoongaên thi đem lòng yêu mên. Chàng mang chiêng, chế, nồi đồng to, nổi đồng nhỏ đến hỏi Aoongaên về làm vợ. Lúc đầu cha mẹ Aoongaên ngại xa không muốn gà nhưng Aoongaên bảo:

- Cha ơi, mẹ ơi, cha mẹ cứ gá con cho chàng, xã xôi, chúng con cũng về thăm cha mẹ môi tâm rây một lần.

Người cha, người mẹ Aoongên băng lòng.Dưngavưi làm lễ cưới Aoongaên rất linh đình. Sau lễ cưới, vợ chồng Dưngavưi sống với nhau quấn quýt như đôi bướm trong rừng. Một hôm, Dưngavưi bảo vợ:

- Em ạ, chúng ta sống với nhau tuy vui nhưng bụng nghèo hạt gạo, hạt rơm, lưng thiếu cái nải, cái khố. Anh muốn xuống đồng bằng kiếm cái rìu, cái rựa về phát rẫy tria lúa, có vậy, chúng ta mới đủ ăn đủ mặc được.

Aoongaên thấy chồng nói phải nàng bằng lòng.Trước khi đi, Dưngavưi dặn vợ:

- Anh chỉ đi một ông trăng đầy, một ông trăng vơi là về. Ở nhà, em nhớ đóng chặt cửa chớ cho người làng xa làng gần vào. Em cũng đừng bao giờ đi xem con ong, con bướm.

Dưngavui đi rồi, Aoongaên đóng chặt cửa và vò võ ở nhà một mình. Gần nhà Dưngavưi có mụ Krúa độc ác. Mụ biết Dưngavưi đi buôn bán xa, một hôm mụ đên rủ Aoongaên vào rửng bẻ măng. Lúc đầu, Aoongaên từ chôi. Nhưng sau, nàng lại gùi doòng đi theo mụ. Krúa lẫn Aoongaên bẻ mãi mới được vài chiếc. Aoongaên đên một bụi vầu to bông trông thấy đuôi một con răn, nang tướng ngọn măng liên bẻ đem về. Nàng bỏ mang lân cả đuôi con răn vào nâu canh.

Con rắn bị Aoongaên bẻ mất đuôi đêm hôm đó theo về nhà nàng đòi lại. Con rắn gọi cửa nhưng không ai mở, nó liền than vãn:

- Cho tôi vào nhà với, nàng Aoongaên xinh đẹp ơi! Ngoài này, trời rét lắm.

Nàng Aoongaên nằm trong nhà nghe con rắn van vỉ thảm thương thì xiêu lòng chỉ lối cho nó vào. Con rắn chui qua lỗ bếp, vào cuốn chặt lấy Aoongaên và đòi nàng cho ngủ chung. Từ đó, đêm nào con răn cũng vào ngủ với Aoongaên. Aoongaên biết không đủ sức giết con rắn độc. Nàng đành nén nhục chờ chồng.

Dưngavưi đi buôn đúng một lần trăng khuyết thì về. Đêm đó, con rắn cùng tìm đến ngủ với Aoongaền như thường lệ. Đang đêm Aoongaên nghe tiếng gọi cửa, biết chồng đã về nhưng nàng không vội ra mở cưa vì sợ lộ chuyện. Dưngavui đứng ngoài, chờ mãi không thấy vợ mở cửa, chẳng bực quá liên đạp cưa vao nhà. Trong lúc chàng đạp cứa, con rắn đã luồn ra ngoài nên chàng không kịp trông thấy. Dưngavui vào nhà thấy vợ ngồi trên giường tay cầm chiếc gương tay câm chiếc lược liền hỏi:

- Em đang nghĩ con ong, nghĩ con bướm hay sao mà không mở cửa cho anh, Aoongaên?

- Em còn bận chải tóc.

Dưngavưi thấy vợ lúng túng thì biết răng nàng nói lời cú lời cáo. Chảng nhìn sàn trên, bêp dưới thì lạ thay có rất nhiều vẩy rắn trên giường. Chàng lại hỏi:

- Sao trên giường có vẩy rắn, Aoongaên?

Aoongaên biết không thể lấy lá rừng che mắt chồng được, đành thú thật. Dưngavưi nghe xong chuyện, bực lắm. Chàng cầm con dao to xuống mài hòn đá lớn dưới suối. Hôm sau, chàng chờ ông mặt trời đi ngủ, liền chui vào đống củi bên bếp ngồi rình. Đêm đó, con rắn quen mui lại mò đến. Nhưng nó vừa thò đầu lên sản nhà đã bị Dungavri chém chết. Chàng vẫn chưa hết giận. Chàng còn chặt xác con rắn thành nhiều khúc và bảo vợ gùi đổ ra ngoài con khe, con suối. Dưngavưi đi trước, Aoongaên gùi doòng xác rắn theo sau. Chàng đưa vợ qua nhiều rừng nhiều núi đến một cái vực sâu, chàng bảo vợ ngồi lại. Dưngavui ngồi bên vợ thấy người nóng bừng bừng. Chàng giận con răn, giận luôn cả vợ. Chàng muốn đây vợ xuông vực cùng xác con rắn. Chàng giá bảo vợ bắt chây cho mình, rồi chàng lại bắt chấy cho vợ. Chàng đang định đầy vợ xuống vục, nghĩ lại, lại thương, nước mắt chảy ròng ròng, chảy cả vào tay Aoongaen. Aoongaên giặt mình hỏi:

- Sao nước mặt rơi vào tay em thế này?

- Không phải nước mắt đầu, sương đêm đây em ạ.

Nhưng Dưngavưi thương vợ thì ngắn, giận vợ thì dài, cuôi cùng chàng đây vợ và gùi xác răn xuông vực rồi ra về. Chàng vê, giận lây cả trâu, gà vì chúng không nói cho chàng biêt. Trong lúc giận dữ chàng tát gẫy hàm răng trên của trâu và lấy dao gọt mông gà nên bây giờ mồm gà nhọn hoắt và trâu không có hàm răng trên.

Mẹ Aoongaên ở xa, nghe tin con chết bà lặn lội đi tìm. Bà mang theo một ống hạt bắp rang và ngược con sông, con suối đi mãi. Khi bà gặp vực sâu, bà ném hat ap xung và hát:

Con tôi chết ở vực này

Bắp rang hãy chìm

Con tôi không chết ở đây

Bắp rang hãy nổi.

Bà qua cái vực thứ nhất, thứ hai, bắp vân nối. Bà qua cái vực thử tám, thứ chín băp vân nối. Một hơm, bà gặp cái vực sâu thăm thăm, cái vực thứ mười. Bà vừa ném năm hạt xuông vực và cất tiêng hát thì bông nhiên hạt bắp chìm hết. Bà liền lội xuông tim xương con nhưng tìm mãi vẫn chỉ thây xương răn, bà lại cất tiếng hát:

Ơ này xương rắn

Thì đừng có nổi lên

Xương Aoongaên

Hãy nổi lên với mẹ.

Bà vừa dứt lời, bao nhiêu xương Aoongaên nổi hết trên mặt nước. Bà nhặt xương con về, giã nhỏ, bỏ vào ống lồ ô và đặt lên giàn bếp. Sáu ngày sau, ống lồ ô nổ tung và oongaên sống lại. Nhưng lúc đầu, nàng bé và rất yếu. Mẹ nàng phải lấy quạt, quạt cho nàng, mãi sau nàng mới lớn lên như cũ.

Sau mấy lần ông trăng tròn. Aoongaên khỏe lại.Nàng lại đâm lúa bằng chiếc cối, chiếc chày xưa.Tiếng đâm lúa của nàng vẫn vọng qua bảy con sông, con suối.

Một hôm, Dưngavưi đang ngồi vót mây đan doòng. Bồng chàng nghe tiềng đâm gạo quen quen, chàng liên tim đên nhà Aoongaen. Chàng vừa tới ngò đã nhận ra nàng đang mải mê giã gạo. Chàng thấy Aoongaên vẫn trẻ đẹp như xưa bèn kêu lên:

- Ơi Aoongaên!

Aoongaên nhận ra Dưngavưi thì cả sợ chạy tuột vào nhà, đóng chặt cửa lại. Dưngavưi không sao vào được nhà, chàng đành đứng chờ ngoài cửa. Chiều tối mẹ Aoongaên ở trên rẫy thấy Dưngavưi đứng cửa liền hỏi:

- Anh đã giết con gái xinh, con gái đẹp của tôi, anh còn đến đây tìm nó làm gì?

Dưngavưi liền quỳ xuống van xin:

- Ơi mẹ! Con đã biết tội con nhiều như cây trong rừng nước dưới suối. Nay Aoongaên sống lại thì dù con phải chặt hết cây trong rừng, tát hết nước con suối, con cũng xin làm để nối lại tình xưa với nàng.

Mẹ Aoongaên biết Dưngavưi nói thật cái bụng, nhưng bà còn muốn thử chàng lần nữa. Bà bảo Dưngavưi xuống suối lấy nước rồi dùng sáp ong nặn hình Aoongaên để bên bếp lửa. Dưngavưi mang nước về thấy Aoongaên (bằng sáp) đang chảy thành nước, chàng tưởng Aoongaên thật thì lăn ra khóc lóc thẩm thương. Bà mẹi Aoongaên lúc ây mới gọi năng ra Dưngavưi gặp lại Aoongaên mừng mừng tủi tủi không nói nên lời. Chàng ở lại nhà mẹ vợ mấy ngày rồi, đưa Aoongaên về. Vợ chồng Dưngavưi lại sống cuộc đời hạnh phúc như xưa.

TIẾNG ANH:

Long ago in a certain village, there was an elderly couple who only had a child when they were old. They named their daughter Aoongaên.

Aoongaên grew up more and more beautiful. Wherever she went, birds stopped singing, animals stopped hunting, boys who were clearing fields dropped their axes, and girls planting rice paused their hands. Young men from every village longed to marry Aoongaên.

Aoongaên had grown up. Her hands longed to hold a pestle and a sickle. One day, she told her father:

“Father, please make me a good mortar and a good pestle so I can pound the rice.”

The next day, Aoongaên’s father went to the forest and cut a good piece of wood, a precious wood to make the mortar and pestle for her. With them, Aoongaên pounded rice every day. The sound of her pounding echoed across hundreds of rivers and thousands of streams.

In a faraway village, there lived a talented young man named Dưngavưi. When he heard the sound of Aoongaên pounding rice, he fell in love with her. He brought gongs, jars of wine, big and small bronze pots to ask for Aoongaên’s hand in marriage. At first, Aoongaên’s parents hesitated because of the long distance, but Aoongaên said:

“Father, mother, please let me marry him. No matter how far, we will visit you once every farming season.”

Her parents agreed.

Dưngavưi held a grand wedding. After the wedding, the couple lived together happily like a pair of butterflies in the forest. One day, Dưngavưi told his wife:

“My dear, we are happy together, but our stomach lacks rice and straw, our backs lack clothes to wear. I want to go down to the lowland to buy an axe and a machete so we can clear fields and grow rice. Only then will we have enough to eat and wear.”

Aoongaên agreed. Before leaving, Dưngavưi reminded her:

“I will return after one full moon and one waning moon. At home, keep the door shut tightly. Do not let anyone from near or far in. And do not go looking at butterflies or bees.”

After Dưngavưi left, Aoongaên stayed home alone with the door locked tight. Near their house lived a cruel old woman named Krúa. Knowing Dưngavưi was away, one day she came to persuade Aoongaên to go into the forest to pick bamboo shoots. At first, Aoongaên refused, but later she agreed and carried a basket to follow Krúa.

They picked bamboo shoots for a long time but only gathered a few. Aoongaên came to a big bamboo bush and suddenly saw the tail of a snake. She thought it was a bamboo shoot and broke it off to take home. She even put the snake’s tail into the soup she cooked.

That night, the snake whose tail she had broken followed her home to demand it back. It called at the door, but no one opened, so it begged:

“Let me in, beautiful Aoongaên! It is very cold outside.”

Listening to its pitiful pleading, Aoongaên felt sorry and let it enter through the kitchen hole. The snake wrapped itself around her and demanded to sleep with her. From then on, every night it came back to sleep beside her. Aoongaên knew she was not strong enough to kill the poisonous snake, so she endured the humiliation and waited for her husband.

Dưngavưi returned exactly after one waning moon. That night, the snake came again as usual. Aoongaên heard her husband calling outside but did not open the door, fearing he would discover the matter. Dưngavưi waited too long and became angry, so he kicked the door open.

While he was breaking in, the snake slipped away, so he did not see it. Dưngavưi entered and saw his wife sitting on the bed, holding a mirror and combing her hair. He asked:

“Were you thinking of butterflies and bees that you did not open the door for me, Aoongaên?”

“I was still combing my hair,” she answered.

Seeing her nervous, he knew she was making excuses. Looking around the floor and under the stove, he saw many snake scales on the bed. He asked again:

“Why are there snake scales on the bed, Aoongaên?”

Aoongaên knew she could no longer hide the truth and confessed everything. Hearing the story, Dưngavưi grew furious. He took a large knife to the stream and sharpened it on a stone. That night, he hid inside the pile of firewood waiting. When the snake arrived and stuck its head up through the floor, he chopped it to death.

Still angry, he chopped the snake’s body into many pieces and told his wife to carry them away to a deep ravine. He walked ahead, and Aoongaên carried the basket behind him. They walked through many forests and mountains until they reached a deep abyss. He told her to sit down. His heart burned with anger—angry at the snake and angry at her. He intended to push her down along with the remains.

He pretended to have her pick lice for him, then he picked lice for her. When he was just about to push her, his heart softened. Tears flowed down his face and onto her hand. Aoongaên asked:

“Why are tears falling on my hand?”

“Not tears—just night dew,” he lied.

But Dưngavưi’s love was short, his anger long. In the end, he pushed his wife and the snake’s remains down the abyss and returned home. He was so angry that he blamed even the cattle and chickens for not warning him. In rage, he slapped the buffalo, making its upper teeth fall out, and he shaved the rooster’s behind, which is why buffalo now have no upper teeth and roosters have pointy rumps.

Aoongaên’s mother, far away, heard her daughter had died. She journeyed through streams and rivers to find her. Carrying a bamboo tube of roasted corn kernels, she went up river after river. When she reached a deep abyss, she threw the corn in and sang:

“If my child died here, roasted corn, please sink.
If my child did not die here, roasted corn, please float.”

She passed the first abyss, then the second, and the corn still floated. At the eighth and ninth abyss, the corn still floated. One day, she came to the tenth, the deepest abyss. She threw the corn and sang again—and the corn sank.

She climbed down but found only snake bones. She sang:

“Oh these are snake bones,
Do not rise up.
Bones of Aoongaên,
Please rise to your mother.”

As soon as she finished, all of Aoongaên’s bones floated to the surface. She gathered them, ground them finely, placed them inside a bamboo tube, and set it above the hearth. After six days, the tube exploded and Aoongaên came back to life. At first she was very small and weak. Her mother fanned her day and night until she grew back to her original form.

After several full moons, Aoongaên was strong again. She resumed pounding rice with her old mortar and pestle. The sound of her pounding still echoed across seven rivers and streams.

One day, while Dưngavưi was weaving a basket, he heard the familiar sound of pounding rice. He followed the sound to Aoongaên’s house. As soon as he reached the gate, he recognized her. Seeing that she was still as beautiful as before, he cried out:

“Oh Aoongaên!”

Aoongaên recognized him and, terrified, ran inside and slammed the door shut. Dưngavưi could not enter and had to wait outside. At dusk, Aoongaên’s mother returned from the fields and asked:

“You killed my beautiful daughter—why are you here looking for her?”

Dưngavưi knelt and pleaded:

“Mother, I know my sins are as many as the trees in the forest and the water in the streams. Now that Aoongaên lives again, even if I must cut down every tree and drain every stream, I will do it to win her back.”

Seeing his sincerity, the mother wanted to test him one more time. She told him to fetch water and to make a figure of Aoongaên from beeswax and place it by the fire. When Dưngavưi returned, he saw the wax figure melting into water. Thinking it was the real Aoongaên, he cried in despair. At that moment, the mother called Aoongaên out.

When the couple reunited, they were overwhelmed with joy. Dưngavưi stayed at his mother-in-law’s house for several days, then brought Aoongaên home. The two lived happily together once again, just like before.