NGUỒN GOGỐC CỦA NGƯỜI TÀ ÔI
Ngày xưa, khi giữa núi rừng còn bao la, vùng mà người Tà Ôi sinh sống bây giờ chẳng có ai. Cả vùng chỉ toàn là hoa lá, cỏ cây và muông thú. Vào thời ấy, các loài thú còn nói chuyện được với nhau.Tuy vậy, khung cảnh vẫn buồn và các muông thú chỉ ao ước sao trên vùng này có vài bóng người để trò chuyện. Nhưng họ hàng các loài thú lại sợ có người, vì khi có người, con người sẽ ăn thịt các loài thú.Và thế là câu chuyện liên quan đến loài người bị lãng quên.
Một ngày nọ, không biết từ đâu lại trôi dạt từ phía thượng nguồn về hại người, một nam một nữ. Người con trai thì to khỏe, vạm vỡ, có giọng nói ồm ồm khiến tất cả muông thú đều khiếp sợ chạy trốn.Con người con gái thì trắng trẻo nhưng lại không nói được một câu nào. Họ bị một tảng đá to ở giữa suối chặn lại, thế là họ tìm bờ đê lội vào. Khi vào đến bờ là một khung cảnh xa lạ, cây cối um tùm, dây leo chằng chịt, muông thú thì hung tợn. Sau một lúc trấn tĩnh, người con trai dìu người con gái đi lên bờ nương, ở đó có nhiều quả dại, họ cùng nhau hái ăn ngấu nghiến.
Mặc dù các loài vật đều muốn biết họ là ai, nhưng rồi chẳng con nào dám đến hỏi, chúng sợ bị giết thịt. Cho nên cả đàn cùng nhau lũ lượt chạy trốn vào rừng, xa lánh hại con người lạ kì.
Hai người ở lại bên bờ suối, bắt đầu nhận làm anh em. Họ cùng nhau khai phá đất hoang để trồng môn thục, trồng dưa và đi hái rau rừng về làm thức ăn. Họ còn bắt cá dưới suối để tăng thêm khẩu vị cho bữa ăn thêm ngon miệng.
Họ sống với nhau rất hòa thuận. Đôi lúc, người anh cũng muốn em gái mình sinh nở để có thêm người cho vui cửa vui nhà, nhưng chuyện đó không dễ. Hai người mải lui cui trong nhà ngoài vườn và chẳng dám đi đâu. Nhiều lần họ cũng mong ước có ai đó đi lỡ đường qua đây để được cùng trò chuyện, nhưng ngày qua tháng lại mà cũng chẳng có ai.
Chuyện này cũng đã khiến cho các vị thần trên trời biết được.
Yang Arobang đã ra lệnh, sai một con dúi ở dưới trần gian sắp đặt chuyện tình cảm cho hai người. Con dúi nghe lệnh liền vội vàng đến nhà hai anh em.
Vườn môn của hai anh em mấy tháng nay đã lên mơn mởn, nhưng không hiểu tại sao sáng ra thăm vườn, người anh lại thấy có hai cây bị ngã gục, củ môn bị đào xới. Người anh tiếc lắm, liền lấy que củi lấp đất lại. Chuyện đó khiến người anh bực mình, và thế là cứ tối đến, người anh lại ra vườn môn để rình xem kẻ nào đào trộm.
Tối hôm đó, con dúi cố tình để người anh biết rằng mình là kẻ đào trộm môn. Người anh bắt được con dúi thì mừng lắm. Vừa bắt được kẻ đào trộm môn lại vừa có thịt dúi ăn cho ngày mai. Con dúi biết mình sẽ bị người anh giết thịt nên sợ quá, la lớn:
- Anh ơi, anh đừng giết tôi lấy thịt. Tôi sẽ báo cho anh một tin rằng trong ba ngày tới, Yang Arơbang sẽ làm một trận mựa to khiến cuốn đi tất cả mọi thứ ở trần gian. Anh mau mau chuẩn bị đồ để tránh lụt.
Người anh nghe vậy nhưng vẫn không tin. Con dúi cứ nhắc đi nhắc lại câu đó khiến người anh đắn đo rồi nói:
- Được rồi, ta sẽ chuẩn bị bè gỗ và cũng sẽ giữ mi lại. Nêu ba ngày tới không có lũ thì ta sẽ giết mi lấy thịt.
Con đúi nghe thế vội la lớn:
- Anh không phải làm bè gỗ, anh phải làm một cái trống thật to, khoét trên trống một lỗ để chui vào đó ẩn nấp. Còn phần tôi, tôi sẽ gặp lại anh sau.
Nói xong, con dúi vùng một cái thật mạnh, tuột khỏi tầm tay và chạy mất vào rừng.
Người anh về nhà đem chuyện ấy kể cho em nghe. Hai anh em lo sợ vì chỉ còn hại ngày, sợ làm không kịp cái trống. Đến ngày thứ ba, đúng lúc cái trống vừa làm xong thì nước mưa không biết từ đâu trút xuống như trời thủng, con suối dâng lên nhanh. Hai anh em vội nhảy vào chiếc trống, không kịp đem theo thức ăn gì cả.
Ngồi trong cái trông tối om, hai anh em không biêt mình đi vê đâu thì bỗng dựng nghe một tiếng chao động mạnh, cái trống vỡ ra, hai anh em thấy trước mắt mình là một cảnh vật lạ lùng. Người anh chưa kịp hoàn hồn thì đã thấy con dúi chạy lại và nói:
- Yang Arơbang mời hai anh em người vào. Đây là đường vào nhà trời.
Hai anh em nghe thế mừng thầm, vội đi theo con dúi. Vào đến cổng trời, hai anh em thấy một vị thần râu dài sát đất, khuôn mặt hiền từ, liền đứng nhìn mà không nói được gì.
Yang Arơbang thấy thế vội bảo:
Yang Arơbang thấy thế vội bảo:
- Dưới trần gian, sau cơn đại hồng thủy sẽ không còn lại một cái gì. Nay ta cho phép hai người thành vợ chồng và đem theo một số giống cây đê trồng, nhân giống các loài cây đó làm nguồn lương thực mà sinh sống.
Vừa nói xong, hai anh em chưa kịp giãi bày thì khung cảnh nhà trời chẳng còn nữa, mà trước mắt hai người lại là cảnh cũ ngày trước mà họ từng ở. Ngôi nhà vẫn còn nhưng rừng cây, thú vật đều vắngd bóng. Nhớ lời Yàng dặn, họ sống thành vợ chồng, lúc đâu còn e ngại.Sau ba năm, cô gái có thai, nhưng chiếc thai thật kì lạ, đợi đến ba năm ba tháng bảy ngày mới trở dạ, khi sinh ra lại là một quả bầu rất nhỏ.
Hai anh em sợ quá, giữa mệnh mông không biết hỏi ai, cũng chẳng biết làm gì. Họ bèn đem quả bầu thả trôi theo dòng suối. Nhưng người chồng lại tiếc nên nhặt lên, đem nó cất trên giàn bếp. Còn người vợ thi khóc lóc thảm thiết, ngất đi sống lại mấy lần.
Dần dần, nỗi buồn và sự lo sợ cũng qua đị. Quả bầu nằm trên giàn bếp càng ngày càng lớn thấy rõ. Mặt quả bầu nằm dưới bếp lửa thì đen sì, ở trên thì trắng.
Đêm đến, hai vợ chông nằm nghe thấy tiếng trẻ con ríu rít trên giàn bếp. Người chồng biết chắc rằng con mình ở trong đó nên vột vàng ngồi dậy cùng vợ, lấy que củi khoét lỗ từ từ phía cuối cuống quả bầu, thì bất thình lình, từ một lỗ hổng, một đứa trẻ đen bóng bò ra, sau đó lần lượt bò ra thêm nhiêu đứa nữa. Chúng lao nhao, lít nhít chất cả nhà. Hai vợ chồng mừng quá, vội lau chủi từng đứa một, nhưng dù có lau kỹ chừng nào chúng vân đen như cũ. Hai vợ chồng đếm được rất nhiều người con. Bỗng dưng, đứa trẻ đâu tiên nói:
- Bố mẹ ơi, trong quả bầu còn có em con nữa.
Hai vợ chồng vội ôm quả bầu lắc mạnh, từ trong quả bầu lăn ra thêm chín người con trắng tinh, năm người con trai và bốn người con gái.
Sống cùng bố mẹ một thời gian, các người con chia nhau đi tìm đất sống. Chín người con trắng tinh theo con suối xuôi về đồng bằng, sau này thành người Kinh. Còn những người con còn lại tìm lên các vùng đồi núi cao, phát cây lấy nương làm rẫy, trỉa bắp, săn bắt thú rừng, sau này là người Tà Ôi.
THE ORIGIN OF THE TÀ ÔI PEOPLE
Long ago, when the mountains and forests were still vast and untouched, the land where the Tà Ôi people now live had no humans. It was filled only with plants, flowers, and wild animals. At that time, animals could talk to one another. However, the land felt lonely, and the animals wished there were humans to talk to. Yet, they were also afraid of humans, fearing that humans would hunt and eat them. So, the idea of humans was gradually forgotten.
One day, from somewhere upstream, a man and a woman drifted down to this land. The man was strong and muscular, with a deep, booming voice that frightened all the animals, causing them to flee. The woman was fair-skinned but could not speak at all. They were stopped by a large rock in the middle of a stream, so they climbed ashore. The surroundings were strange—dense forests, tangled vines, and fierce animals. After calming themselves, the man helped the woman onto higher ground, where they found wild fruits and ate hungrily.
Although the animals were curious about who they were, none dared to approach them out of fear. They all ran deep into the forest, avoiding the strange humans.
The two stayed by the stream and decided to live as brother and sister. They cleared the land, planted taro and melons, gathered wild vegetables, and caught fish to improve their meals.
They lived in harmony. At times, the man wished his sister could bear children so their home would be livelier, but that was not easy. They stayed busy working and rarely went far. They also hoped someone might pass by so they could talk, but no one ever came.
Their situation eventually reached the heavens.
The god Yang Arobang ordered a bamboo rat (dúi) to arrange their relationship. The bamboo rat quickly went to them.
Their taro garden had been growing well, but one morning the man found some plants knocked over and dug up. He was upset and covered the soil again. Determined to catch the culprit, he stayed up at night to watch.
That night, the bamboo rat deliberately let itself be seen. The man caught it and was delighted—he had both caught the thief and gained meat for the next day. Frightened, the bamboo rat cried out:
“Please don’t kill me. I will tell you this: in three days, Yang Arobang will send a great flood that will wash everything away. You must prepare to survive.”
The man did not believe it at first, but after hearing it repeatedly, he said:
“Fine. I will prepare a raft. If the flood does not come, I will kill you.”
The bamboo rat replied:
“You must not build a raft. Instead, make a large drum and carve a hole inside to hide in. I will meet you again later.”
Then it escaped into the forest.
The man told his sister, and they hurried to make the drum. On the third day, just as they finished, rain poured down as if the sky had burst open. The stream flooded rapidly. They jumped into the drum without any food.
Inside the dark drum, they were carried away until it suddenly broke apart. Before them was a strange new place. The bamboo rat appeared and said:
“Yang Arobang invites you. This is the way to heaven.”
They followed it and saw a kind-looking god with a long beard. Yang Arobang said:
“After this great flood, nothing will remain on earth. I allow you to become husband and wife. Take these plant seeds to grow food and rebuild life.”
Suddenly, they found themselves back on earth. Their house remained, but the forest and animals were gone. Remembering the god’s words, they lived as husband and wife, though at first they felt shy.
After three years, the woman became pregnant. But after three years, three months, and seven days, she gave birth—not to a child, but to a small gourd.
Frightened, they did not know what to do. They threw the gourd into the stream, but the husband retrieved it and placed it above the kitchen fire. The wife cried in despair.
Over time, the gourd grew larger. The side near the fire turned black, while the upper part remained white.
At night, they heard children’s voices inside. The husband carefully cut a hole in the gourd, and suddenly, dark-skinned children crawled out one after another, filling the house. No matter how much they cleaned them, their skin remained dark. Then a child said:
“Father, Mother, there are still others inside.”
They shook the gourd again, and nine fair-skinned children came out—five boys and four girls.
As they grew up, the children went their separate ways:
The nine fair-skinned children followed the river to the plains and became the Kinh people.
The others went to the mountains, cleared land, farmed, and hunted, becoming the Tà Ôi people.