ÂN TÓI

Điệu hát Ântói (Ntoi – Pa Cô; Ntoch – Tà Ôi)

Ântói là một làn điệu dân ca mang đậm tính tự sự và giáo huấn, phản ánh chiều sâu đời sống tinh thần của đồng bào Pa Cô và Tà Ôi. Không sôi nổi, đối đáp như Chachấp hay giàu ngẫu hứng như Calơi, Ântói thiên về kể lể, giãi bày, gần với lối hát nói, với giai điệu giản dị, mộc mạc và đôi khi xen cả ngữ điệu của lời nói thường ngày. Chính sự tự nhiên ấy đã tạo nên nét chân thành, sâu lắng rất riêng cho điệu hát này.

Người thể hiện Ântói thường là già làng, trưởng họ và các bậc cao niên có uy tín – những người am hiểu phong tục, có tiếng nói và kinh nghiệm sống sâu sắc. Vì vậy, mỗi lời ca không chỉ là âm nhạc mà còn mang giá trị như những lời dạy bảo, định hướng chuẩn mực ứng xử trong gia đình và cộng đồng.

Không gian diễn xướng của Ântói khá đặc thù, thường xuất hiện vào cuối lễ cưới truyền thống hoặc trong những buổi sinh hoạt, họp bàn của già làng. Trong những khoảnh khắc ấy, điệu hát vang lên như một lời kết trang trọng, vừa ấm áp tình người, vừa mang tính răn dạy và định hướng.

Về nội dung, Ântói chủ yếu thể hiện lời khuyên răn, dặn dò: nhắc nhở đôi vợ chồng mới cưới biết yêu thương, thủy chung, sống hòa thuận và có trách nhiệm với gia đình. Đồng thời, đó cũng là nơi cha mẹ gửi gắm tình cảm, niềm tin và mong ước dành cho con cái. Không chỉ dừng lại ở phạm vi gia đình, Ântói còn được dùng để trình bày lý lẽ, giải thích những vấn đề trong cộng đồng, góp phần giữ gìn nề nếp và sự gắn kết giữa các thành viên.

Có thể nói, Ântói không chỉ là một điệu hát mà còn là tiếng nói của trí tuệ và đạo lý, kết tinh những giá trị truyền thống tốt đẹp của đồng bào Pa Cô và Tà Ôi. Việc bảo tồn và phát huy Ântói chính là giữ gìn những chuẩn mực văn hóa, góp phần nuôi dưỡng bản sắc dân tộc qua từng thế hệ.